Perfectionisme: wat het écht is en hoe je het kunt doorbreken

Perfectionisme: wat het écht is en hoe je het kunt doorbreken

Perfectionisme - wat het is en hoe je ermee omgaat

“Ik ben gewoon perfectionistisch” is iets dat veel mensen zeggen. Of bijvoorbeeld bij een sollicitatiegesprek als goede eigenschap noemen. Maar is perfectionisme wel een goede eigenschap? En is het eigenlijk wel een karakter eigenschap of is perfectionisme aangeleerd gedrag? In dit artikel deel ik wat perfectionisme écht is en hoe je het kunt doorbreken.

Perfectionisme: wat is het eigenlijk?

Perfectionisme is het streven naar perfectie. Je streeft er continu naar dat alles perfect is of perfect verloopt. Dit uit zich vaak in de lat heel hoog leggen, maximaal willen presteren en hoge eisen stellen aan jezelf. Ook wil je voor de buitenwereld de liefste, leukste en aardigste zijn. Maar perfectie bestaat niet, waardoor dit streven een illusie is. Veel perfectionisten komen zichzelf dan ook tegen doordat de doelen die ze stellen niet haalbaar zijn. Ze zijn vaak teleurgesteld in zichzelf en in het leven en door de constante druk die ze ervaren, hebben ze meer last van angst- en stressklachten. Perfectionisme is in de praktijk dan ook vaker een valkuil dan een kwaliteit. Hieronder vind je een aantal kenmerken van perfectionisme.

Kenmerken van perfectionisme

  • Je zoekt bevestiging in de buitenwereld om je gevoel van eigenwaarde te versterken.
  • Je hebt een laag zelfbeeld en bent erg streng voor jezelf.
  • Je bent kritisch en oordeelt snel, zowel over jezelf als over anderen.
  • Je hebt onrealistische verwachtingen van jezelf, anderen en het leven.
  • Als iets niet lukt of anders loopt dan baal je daar enorm van, voel je je er slecht over en kun je moeilijk schakelen.
  • Je hebt last van faalangst en vermijd daardoor spannende situaties of stelt uitdagingen uit.
  • Je kunt moeilijk ontspannen omdat er altijd wel iets te doen is.
  • Je hebt graag zelf de controle in handen en vindt het moeilijk om je over te geven.

Herken je je hierin? Het goede nieuws is dat je niet perfectionistisch ‘bent’, perfectionisme is voor een groot deel aangeleerd gedrag waar je op een andere manier mee kunt leren omgaan.

De oorzaak van perfectionisme

De oorzaak van perfectionisme ligt vaak in de kindertijd. Voor een deel kan perfectionisme een aangeboren karakter eigenschap zijn, maar voor een groot deel ontstaat perfectionisme door de omgeving waarin je opgroeit, de opvoeding die je krijgt en de ervaringen die je opdoet. Dit wordt ook wel de mate van early life stress genoemd waaraan je als kind wordt blootgesteld. Als je bijvoorbeeld bent opgegroeid in een omgeving waar veel druk was om te presteren of je ouders zaten daar bovenop, dan kan zich dat vertalen in perfectionisme. De druk van social media, een school waar de lat hoog ligt of een sportvereniging met veel competitie dragen hier aan bij. Net als negatieve ervaringen zoals een afwezige ouder, mishandeling of pesten. Op jonge leeftijd leer je dat je aan bepaalde eisen of normen moet voldoen om goed genoeg te zijn of erbij te horen. Zo ontstaat vaak de overtuiging ‘Ik ben niet goed genoeg’ en wordt perfectionisme het gedrag waarmee je probeert er wel toe te doen en er wel bij te horen. Het is namelijk een basisbehoefte om je sociaal geaccepteerd te voelen. Perfectionisme wordt zo een overlevingsstrategie, een patroon om je veilig te voelen in je omgeving.

Perfectionistisch gedrag is traumagestuurd gedrag

Jouw kindertijd en de mate van early life stress die je hebt ervaren, liggen dus aan de basis van de ontwikkeling van perfectionistisch gedrag. De meeste mensen dragen de stress uit hun kindertijd nog steeds in hun lichaam, omdat ze niet hebben geleerd hoe ze op een gezonde manier met spanning kunnen omgaan. Hierdoor ontstaat trauma in het lichaam en raakt je zenuwstelsel ontregelt. In een eerder artikel deelde ik al vijf signalen van je lichaam waaraan je onverwerkt trauma herkent. De ervaringen die je hebt opgedaan en niet kon verwerken, liggen nog opgeslagen in je lichaam en de ongezonde acties die je jezelf hebt aangeleerd om je veilig te voelen en te overleven zijn ‘normaal’ geworden. Dit maakt perfectionisme een vorm van traumagestuurd gedrag, je reageert automatisch op prikkels in het heden op basis van hoe je systeem zich heeft aangeleerd om te reageren in het verleden. Je bewust worden van de overlevingsmechanismen die je niet meer dienen, is een eerste stap in ont-wikkeling van aangeleerd gedrag. Vervolgens kun je de ervaringen die deze mechanismen hebben veroorzaakt doorvoelen en alsnog reguleren met je lichaam. Zo bevrijd je jezelf (en je zenuwstelsel) laag voor laag van oude pijn en kun je vanuit een rustigere basis kiezen voor nieuw gedrag dat je in het nu helpt.

Anders omgaan met perfectionisme? Ik help je daar graag bij

Er zijn verschillende tips te vinden over het doorbreken van perfectionisme. Als je anders wilt leren omgaan met perfectionistisch gedrag en daar hulp bij wilt dan help ik je daar (als ex-perfectionist) graag bij. De onverwerkte ervaringen die ten grondslag liggen aan perfectionistisch gedrag dienen verwerkt te worden, anders blijf je in dezelfde automatische loop van gedachten, emoties en gedrag bewegen. Veel perfectionisten leven buiten zichzelf. Om te helen is het nodig om de reis naar binnen te maken. Met transformerend ademwerk en lichaamswerk bevrijd je jezelf laag voor laag van de oude bagage die je met je meedraagt. Door ruimte te maken voor je onverwerkte stukken en met coaching bewustzijn te brengen naar je overlevingsmechanismen kun je perfectionisme doorbreken en werken aan nieuwe patronen die je nu helpen om vrijer en blijer te leven. Je systeem heeft verzachting, aandacht en liefde nodig. Plan eens een intake om te bespreken hoe ik je kan helpen.