Primaire & secundaire emoties: herken de gelaagdheid van je gevoelens

Een ruzie met je geliefde kan boosheid oproepen en een situatie in je omgeving maakt je plotseling erg verdrietig. Emoties kunnen alle kanten op gaan, herken je dat? Jouw emotionele landschap is een wereld vol wijsheid. Hier doorheen kunnen navigeren, helpt je om te helen en in verbinding met je authentieke zelf te blijven. In deze blog leg ik uit hoe je de gelaagdheid van je emoties herkent.

Wat zijn emoties?

Voordat ik het verschil tussen primaire en secundaire emoties uitleg, is het eerst goed om duidelijk te maken wat emoties zijn. Een emotie is een innerlijke beleving, een wisseling van je gemoedstoestand, die ontstaat door iets wat je in de buitenwereld waarneemt. In de psychologie wordt op verschillende manieren naar emoties gekeken. Zo worden er basisemoties omschreven en wordt er gesproken over de gelaagdheid van emoties. De basisemoties die je kent als je geboren wordt zijn: vreugde, angst, verdriet en boosheid. Later ontwikkel je ook verbazing, afschuw en minachting. Basisemoties zijn emoties waar alle gevoelens naartoe terug te herleiden zijn en zijn herkenbaar voor ieder mens.

Emoties kunnen je overvallen of overspoelen, maar hebben een onmisbare functie. Een emotie maakt duidelijk wat jou raakt en zegt daarmee iets over jou en jouw behoeften. Door daar bewust van te zijn, kun je aandacht brengen naar je pijn of handelen naar wat voor jou belangrijk is. Zo brengt een emotie een boodschap die jou tot actie aanzet. We leven echter in een maatschappij waarin stilstaan en omgaan met je gevoelens niet wordt (of werd inmiddels) aangemoedigd. Uitspraken als: ‘Kom op stel je niet aan schouders eronder’ of ‘Huilen is voor mietjes’ zogen ervoor dat we gevoelens onderdrukken en er primaire en secundaire emoties ontstaan.

Wat is het verschil tussen een primaire en secundaire emotie?

Als je kijkt naar de gelaagdheid van emoties, zijn er twee soorten te onderscheiden: primaire en secundaire emoties. Primaire emoties zijn de eerste gevoelens die je waarneemt als directe reactie op een situatie. Deze gevoelens zijn kortdurend (max 2 minuten) en zijn er om je tot actie aan te zetten, een boodschap te brengen en te helen. Ze zeggen iets over jouw behoeften en oude pijn.

Als je deze primaire emoties niet kunt voelen omdat een overlevingsmechanisme je in bescherming neemt of je niet geleerd hebt om met je gevoelens om te gaan, dan ontstaan er secundaire emoties. Deze emoties kunnen lang aanhouden en overschaduwen als het ware de primaire emotie. Ze zeggen iets over hoe jij omgaat met jezelf en wat je ervaart.

Een voorbeeld: Je voelt je afgewezen omdat je vader weinig contact met je zoekt (primaire emotie: angst voor afwijzing). Als reactie daarop ben je boos op hem (secundaire emotie: boosheid) en vermijd je hem (overlevingsmechanisme: vluchten). Het gevolg is dat je kunt blijven hangen in boosheid en overleving, terwijl er eigenlijk iets anders is. Je raakt dan uit verbinding met je ware zelf.

Wat gebeurt er als je een emotie onderdrukt?

Het kan soms jaren duren totdat je bij primaire emoties kunt komen omdat je onderdrukt wat je werkelijk voelt. Je raakt dan uit contact met je gevoelswereld en leeft meer in je hoofd. Zo hopen emotionele blokkades zich op en raakt je zenuwstelsel overbelast, terwijl de kracht van primaire emoties juist is dat ze door jou heen kunnen bewegen. Als je die blijft negeren, vinden ze vroeg of laat een andere weg naar buiten, bijvoorbeeld in de vorm van fysieke pijn, mentale klachten of gedragsproblemen. Jep, niet voelen kan je ziek maken!

Gevolgen van emoties onderdrukken:

• Je hormoonhuishouding raakt verstoord
• Je zenuwstelsel raakt ontregeld
• Je immuunsysteem wordt verslechterd
• Je hersenontwikkeling wordt belemmerd
• Het creëert ongezond gedrag
• Het vermindert sociaal en cognitief functioneren
• Het zorgt voor ziekten, angst en depressie

Emotionele verwerking & trauma release

In mijn coaching onderzoeken we wat er daadwerkelijk in je leeft. Laag voor laag komen we tot de kern en maken we ruimte voor wat er is. Door je hele spectrum aan emoties te erkennen, erken je je hele zijn. Dat geeft vrijheid! En die kracht om anders met jezelf om te leren gaan heb je zelf in handen. Neem contact met mij op of boek eens een kennismakingssessie om te ervaren wat deze vorm van verwerking voor jou kan betekenen.